De VVD jaagt huizenbezitters de stuipen op het lijf. Dat doet de partij met doemscenario’s waarin huizenprijzen met wel 30 procent dalen als de hypotheekrenteaftrek op de helling gaat. Ook het CDA wil geen gemorrel aan het systeem. Afblijven van die aftrek, roepen beide kampen luid.

Maar als een nieuw kabinet besluit tot het geleidelijk beperken van de subsidie, leidt dat helemaal niet tot een daling van de huizenprijzen, zeggen drie vooraanstaande economen desgevraagd. Zowel Arnoud Boot (hoogleraar financiële markten aan de Universiteit van Amsterdam), als Sylvester Eijffinger (hoogleraar financiële economie in Tilburg) als Johan Conijn (bijzonder hoogleraar woningmarkt UvA) verwachten om dezelfde reden dat de uitspraken van de VVD louter verkiezingsretoriek zijn.

‘De onzekerheid over de aftrek door de discussie zorgt nu al voor een prijsdaling’, zegt Boot. ‘De aanpak van de aftrek zit dus al in de prijzen verwerkt.’ Toch gaat het Centraal Plan Bureau (CPB) ervan uit dat de huizenprijzen met ongeveer 10 procent dalen, na aankondiging van nieuw beleid.

Klopt, zeggen de economen, maar daarbij is gerekend met een situatie waarin nieuw beleid voor kiezers als een verrassing komt. ‘Het CPB gaat ervan uit dat niemand nog rekening houdt met een aanpassing, dat iedereen blind en doof is. Dat is nogal een boude veronderstelling’, legt Conijn uit.

In de echte wereld, buiten de CPB-modellen, is er al weken intensief debat over de aftrek, aangezwengeld door plannen van D66, PvdA en GroenLinks om de woningmarkt te hervormen. Een peiling van Vereniging Eigen Huis onder leden wees uit dat de aftrek zelfs geen taboe meer is en dat huizenbezitters in meerderheid een voorkeur hebben voor beperking van de subsidie, boven snoeiharde bezuinigingen op uitkeringen en de zorg.

Volgens Sylvester Eijffinger (CDA) moeten politici na de formatie een duidelijk plan voor de woningmarkt presenteren en daarover even duidelijk communiceren. ‘Dat neemt de onzekerheid juist weg. Als je de beperking van de aftrek in twintig tot dertig jaar uitfaseert en bestaande gevallen ontziet, dan is er niks aan de hand.’

Door langzaam te hervormen, zoals linkse partijen voorstellen, gaat de vergelijking met Zweden niet op. Daar gingen de maatregelen meteen in na een crisis, wat aanvankelijk tot een heftige daling van huizenprijzen leidde. Dat de prijzen daarna snel weer herstelden tot ver boven het niveau van voor de crisis, vertelt de VVD er niet bij. Ook laat de partij na om het voorbeeld van Groot-Brittannië te noemen, waar een geleidelijke beperking van de aftrek in 35 jaar nauwelijks effect had op de prijzen.

Door de woningmarkt niet te hervormen mist de VVD een structurele bezuiniging op lange termijn van vele miljarden, die de partij compenseert door op korte termijn hard te bezuinigen op de sociale zekerheid. Er is geen econoom in Nederland te vinden (we hebben gezocht) die dat verstandig vindt.

Waarom dan toch hieraan vasthouden? Omdat beperking van de aftrek voor de partij kennelijk een ongewenst denivellerend effect heeft. Financieel woordvoerder Frans Weekers van de VVD was gisteren niet bereikbaar voor commentaar.